Odleżyny – jak powstają i jak im skutecznie zapobiegać? Dane, które powinien znać każdy opiekun

Odleżyny (owrzodzenia uciskowe) to jedno z najczęstszych powikłań u osób przewlekle leżących lub z ograniczoną mobilnością. Według danych epidemiologicznych:

• odleżyny rozwijają się u 5–15% pacjentów hospitalizowanych,
• w domowej opiece długoterminowej problem dotyczy nawet 20–25% osób leżących,
• leczenie jednej zaawansowanej odleżyny może trwać kilka miesięcy.

Co istotne – w ponad 80% przypadków odleżynom można skutecznie zapobiec, jeśli odpowiednio wcześnie wdrożona zostanie profilaktyka.

Jak powstaje odleżyna?

Odleżyna rozwija się w wyniku długotrwałego ucisku na tkanki, który prowadzi do niedokrwienia i martwicy skóry. Już 2 godziny nieprzerwanego ucisku mogą zapoczątkować proces uszkodzenia tkanek.

Najczęstsze miejsca powstawania odleżyn:

• okolice kości krzyżowej,
• pięty,
• łokcie,
• biodra,
• łopatki.

Ryzyko zwiększają:

• wiek powyżej 65 lat,
• cukrzyca,
• niedożywienie,
• nietrzymanie moczu,
• ograniczona świadomość pacjenta.

Materac przeciwodleżynowy – fundament profilaktyki

Podstawą profilaktyki jest zmniejszenie punktowego nacisku na ciało. W praktyce oznacza to zastosowanie odpowiedniego materaca.

Dobrym rozwiązaniem jest Materac przeciwodleżynowy typu gofer 12 cm, który dzięki specjalnej strukturze poprawia cyrkulację powietrza i równomiernie rozkłada ciężar ciała. Badania pokazują, że zastosowanie materaca profilaktycznego zmniejsza ryzyko powstania odleżyn nawet o 50–60% w porównaniu do zwykłego materaca piankowego.

W przypadku pacjentów wysokiego ryzyka stosuje się również materace zmiennociśnieniowe, które cyklicznie zmieniają punkty podparcia.

Higiena i pielęgnacja skóry – kluczowy element opieki

Wilgoć i mikrourazy skóry znacząco zwiększają ryzyko owrzodzeń. Skóra osoby leżącej powinna być:

• czysta,
• sucha,
• regularnie kontrolowana.

W opiece domowej przydatne są produkty takie jak Basen sanitarny biały oraz Pojemnik na mocz – kaczka męska 1200 ml, które pozwalają ograniczyć konieczność nadmiernego przemieszczania pacjenta i zmniejszają ryzyko otarć.

Badania pielęgniarskie wskazują, że właściwa higiena i kontrola wilgotności skóry obniża ryzyko powstania odleżyn nawet o 30–40%.

Zmiana pozycji – zasada „co 2 godziny”

Międzynarodowe wytyczne zalecają zmianę pozycji pacjenta minimum co 2 godziny. W praktyce oznacza to rotację między pozycją na plecach, boku prawym i lewym.

Aby zmniejszyć tarcie i ułatwić opiekę, pomocne są podkłady i akcesoria stabilizujące kończyny.

Warto także zwrócić uwagę na odpowiednie wsparcie pięt, ponieważ to jedno z miejsc najczęstszych powikłań.

Opatrunki specjalistyczne – kiedy odleżyna już się pojawi

W przypadku pierwszych oznak uszkodzenia skóry (zaczerwienienie nieblednące pod uciskiem) kluczowe jest szybkie działanie.

W terapii stosuje się m.in. Plastry hydrokoloidowe wodoodporne 4 szt. N81L, które tworzą wilgotne środowisko sprzyjające gojeniu i chronią ranę przed czynnikami zewnętrznymi. Badania kliniczne pokazują, że opatrunki hydrokoloidowe przyspieszają proces gojenia nawet o 20–30% w porównaniu do tradycyjnych opatrunków gazowych.

Skala problemu w Polsce

Według danych NFZ oraz raportów geriatrycznych:

• populacja osób powyżej 65. roku życia będzie stanowić ponad 26% społeczeństwa do 2035 roku,
• liczba pacjentów wymagających opieki długoterminowej systematycznie rośnie,
• koszty leczenia zaawansowanych odleżyn są kilkukrotnie wyższe niż koszty profilaktyki.

Profilaktyka jest więc nie tylko rozwiązaniem medycznym, ale również ekonomicznym.

Kompleksowe wsparcie opiekuna

Opieka nad osobą leżącą wymaga wiedzy, systematyczności i odpowiedniego sprzętu. W Neuron dostępne są rozwiązania zarówno do profilaktyki, jak i do pielęgnacji pacjenta w warunkach domowych.

Doradztwo można uzyskać również stacjonarnie w Warszawie:
ul. Dobra 13,
ul. Grochowska 45,
ul. Ząbkowska 2.